Tanrıyı Nereye Sakladın?: Ingmar Bergman Sözlüğü

9 Mayıs 2021

 



“Dil, hep ağrıyan dişi yoklar. İnsan, acıyı hep aklında tutar.”
-Ingmar Bergman

Aynanın İçinden (Såsom i en spegel): Ingmar Bergman tarafından yönetilen 1961 yapımı bir İsveç filmidir. Bergman, filmini kişisel deneyim ve ilişkilerinden yola çıkarak üç perdelik bir oyun olarak tasarlamıştır. Film, görüntü yönetmeni Sven Nykvist'in tavsiyesi üzerine Fårö adasında çekilmiş, aynı yıl En İyi Yabancı Film Oscarı'nı kazanmıştır. Şizofreni hastası genç bir kadının başından geçenleri anlatan Aynanın İçinden'in başrollerinde Harriet Andersson, Gunnar Björnstrand ve Max von Sydow yer almaktadır.

Bergman, Ernst Ingmar: (14 Temmuz 1918 doğumlu olan Bergman, 30 Temmuz 2007’de vefat etmiştir. Sert mizaçlı bir Protestan rahibin çocuğu olarak dünyaya gelen Bergman, oldukça katı bir disiplinin egemen olduğu çocukluk evinde kız kardeşiyle birlikte büyüdü. Birbirini oldukça seven bu kardeşler eğlenmek için sahip oldukları tek oyuncak olan kuklayı oynatarak kendilerinin sanat eğilimi açığa vurdu. Usta yönetmen erişkinlik çağına geldiğinde Stockholm Üniversitesi'nde edebiyat ve sanat tarihi okudu.

Cannes Film Festivali: Bergman 1955 yılında Bir Yaz Gecesi Tebessümleri (Sommarnattens leende) ile Cannes Film Festivali'nde Şiirsel Mizah Ödülü'nü, 1956 yılında Yedinci Mühür (Det sjunde inseglet) ile Cannes Film Festivali Jüri Özel Ödülü'nü, 1958 yılında Yaşamın Eşiğinde (Nära livet) ile Cannes Film Festivali En İyi Yönetmen Ödülü'nü kazandı.

Dikey Sinema: Kameranın objektifinin gökyüzüne doğru çevrildiği Yedinci Mühür ile birlikte Bergman’ın Dikey Sineması başlar. Yaban Çilekleri’nden itibaren bu metafizik soruşturma varoluşsal bir hal alır ve dönemin daha sonraki filmlerinde giderek metafizik niteliğinden bütünüyle uzaklaşır. Bergman’ın ustalık dönemi olarak tanımlanan bu süreçte yönetmen birçok önemli projeye hayat verir.

Etkilenme Endişesi: Oldukça uzun yıllara yayılan sinema ve tiyatro kariyeri boyunca birçok yönetmenle tanışan Bergman, kendisiyle yapılan söyleşilerde birçok önemli isimden etkilendiğini belirtmiştir. Bu isimler içerisinde August Strindberg, Victor Sjöström, Akira Kurosawa, Federico Fellini ve Marcel Carné başı çekmektedir.

Fårö: 2003 yılında emekli olan Bergman, 30 Temmuz 2007 tarihinde birçok filminin çekimlerini yaptığı ve uzun süredir yaşamakta olduğu Fårö adasındaki evinde öldü. Bergman vefat ettiğinde 89 yaşındaydı.

Gunnar Björnstrand: Aktör Oscar Johanson ve aktris Ella Mauléon'un oğlu olarak Stockholm'de Knut Gunnar Johanson olarak doğan Gunnar Björnstrand, Ingmar Bergman ile ilk işbirliğine August Strindberg'in Hayalet Sonatı'nın 1941 tiyatro prodüksiyonu sırasında gerçekleştirdi. Daha sonra Bergman projelerinin vazgeçilmez isimlerinden olan Björnstrand, Yedinci Mühür, Yaban Çilekleri, Fanny ve Alexander gibi birçok önemli yapımda yer aldı.

İkinci Dünya Savaşı: Yönetmen olarak ilk filmi Kriz’i 1946 yılında çeken Ingmar Bergman, “ilk dönem” yapıtlarında ağırlıklı olarak umutsuzluk temasına eğilir. Bu dönemde İsveç’te yükselen intihar oranları ve dinsel geleneklere bağlılığın sarsılması da dikkat çekicidir.

Kasper'in Ölümü: Bergman, yönetmenlik yaptığı dönemde kaleme aldığı ilk senaryo denemesi Kasper'in Ölümü'nün (Kaspers Död) ilgi görmesi üzerine Svensk Filmindustri'de yardımcısı senarist olarak çalışmaya başladı.

Liv Ullmann: 1938 doğumlu, Norveçli sinema oyuncusu, yönetmen ve yazar. İki Oscar, dört Altın Küre ve iki Bafta adaylığı ve pek çok ödül kazanmıştır. İsveçli film yönetmeni Ingmar Bergman ile birlikte birçok film çeken Ullmann, Değişim isimli otobiyografisinde yönetmenle olan evliliğine dair de birçok açıklamada bulunmuştur.

Max Carl Adolf von Sydow: 10 Nisan 1929 ile 8 Mart 2020 tarihleri arasında yaşamıştır. Avrupa ve Amerikan sinemasında ağırlıklı olarak televizyon ve tiyatroda 70 yıllık bir kariyere sahip olan von Sydow, özellikle Bergman filmlerindeki rolleriyle hafızalara kazındı. 150'den fazla film ve çok sayıda televizyon dizisinde rol alan sanatçı, kariyerinin en önemli filmlerinden olan 1957 yapımı Yedinci Mühür'deki rolüyle dikkatleri üzerine çekti.

Ölüm Dansı: 30 Ocak 1976'da Stockholm'deki Kraliyet Dramatik Tiyatro’da August Strindberg'in Ölüm Dansı'nı prova ederken iki sivil polis tarafından tutuklanan Bergman, gelir vergisi kaçırdığı gerekçesiyle yargılanır. Bu olay nedeniyle depresyona giren Bergman, yaşadığı travma sonucu sinir krizi geçirerek hastaneye kaldırılır. Suçlamalar düşse de bu durum Bergman’ı derinden sarsar. İsveç başbakanı Olof Palme ve ülkenin diğer tanınmış isimlerinin ricalarına rağmen Bergman bir daha asla İsveç'te çalışmayacağını söyleyerek ülkesini terk eder.

Persona: Persona, Ingmar Bergman’nın yönetmenliğini yaptığı, Bibi Andersson ve Liv Ullmann’nın başrollerinde yer aldığı 1966 yapımı bir İsveç filmdir. Bergman'ın bu filmi yönettiği en önemli filmler arasında kabul edilir. Drama türündeki film, 7 ödül kazanmış ve birçok festivalden adaylık almıştır. Film, bir hemşirenin konuşmayı reddeden ve herhangi bir psikolojik rahatsızlığı olmamasına rağmen çevresiyle iletişimini tamamen kesmiş bir aktrisin bakımını üstlenmesini ve ikili arasında gerçekleşen olayları anlatır.

Stockholm Kraliyet Tiyatrosu: Henüz bir üniversite üniversite tiyatrosunda çalışmaya başlayan Bergman, mezun olduktan kısa bir süre sonra, 1940 yılında Stockholm Kraliyet Tiyatrosu'nda yardımcı yönetmenlik görevini üstlendi. Usta yönetmen bu görevden sonra Helsinki'deki Helsingborg Belediye Tiyatrosu yöneticiliğini üstlenerek Hamlet'i sahneye koydu.

Time: Bergman, 2005 yılında Time dergisi tarafından dünyanın yaşayan en büyük yönetmeni olarak nitelendirilir.

Upsula: 14 Temmuz 1918’de bir Protestan rahibin çocuğu olarak Uppsala, İsveç'te dünyaya gelen Ernst Ingmar Bergman, erken çocukluk dönemini burada geçirmiş, daha sonra öğrenimine Stockholm'de başlamıştır.

Varoluş: Bergman filmlerinde görülen kahramanlar genellikle varoluş sıkıntıları çeker. Umutsuz bir yalnızlığıa gömülen bu kahramanlar depresif bir ruh hâline sahiptir ve intihar etme eğilimindedirler. İletişimsiz bu süreçteki bir diğer önemli konu olarak varoluş sorunsalına eklemlenir.

Yedinci Mühür (Det sjunde inseglet): Ingmar Bergman tarafından yönetilen 1957 yapımı bir İsveç filmi olan Yedinci Mühür, 1957 Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü kazanmıştır. Haçlı Seferleri’nden dönen bir şövalyenin ölüm ile oynadığı bir satranç oyununu anlatan film; ölüm, yaşam, değerler, din ve hayatın anlamı gibi birçok meseleyi yeniden tartışmaya açar. Filmin başrollerini Max von Sydow, Bibi Andersson, Gunnar Björnstrand, Nils Poppe, Bengt Ekerot ve Inga Landgré üstlenmiştir. Ve son söz: “Aşk mükemmelliklerden en mükemmel uzaklıktadır.”


Abdullah Ezik