Batmayan Bir Sanat Güneşi: Zeki Müren

24 Mayıs 2021

 



Şarkıcı, besteci, söz yazarı ve oyuncu; klasik Türk müziğinin en büyük isimlerinden biri olarak kabul edilen Zeki Müren, 6 Aralık 1931'de Ortapazar Caddesi'ndeki 30 numaralı ahşap evde aya ve Hayriye Müren çiftinin tek çocuğu olarak dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Bursa'da tamamlayan ve yeteneği babası tarafından keşfedilen Müren, Tamburi İzzet Gerçeker'den solfej ve sanat müziği usul dersleri aldı. İlk bestelerini 1940'larda yaptı, bir yandan İstanbul Boğaziçi Lisesi'ne yatılı öğrenci olarak okumaya devam etti. Dönemin ünlü müzisyenlerinden Agopos Efendi ile udi Kirkor Efendi'den 1949'da dersler almaya başladı ve daha sonra Refik Fersan ve Şerif İçli hocalardan fasıl musikisi, klasik Türk müziği makamları, usul ve kuramları üzerine dersler aldı.

17 yaşındayken tanıştı dinleyici ile Zeki Müren. "Zehretme Hayatı Bana Cananım" adlı parçası İstanbul Radyosu'nda okunduğunda lise öğrencisiydi. 1950'de İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nin (Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi) Yüksek Süsleme Bölümü Sabiha Gözen Atölyesi'nde yüksek öğrenime başladı. Ardından İstanbul Radyosu'nun açtığı sınava girdi ve 1951'de İstanbul Radyosu sanatçılarından Perihan Altındağ Sözeri'nin aniden rahatsızlanması üzerine konser vermek için radyodan çağrıldı. Programda, 45 dakikalık başarılı bir canlı performans sergileyen Müren'in müzik kariyeri bu konserden sonra yükselişe geçti. Konserden sonra Hamiyet Yüceses stüdyoyu arayarak kendisini tebrik etti. O yıllarda TRT Ankara Radyosu Anadolu'da en çok dinlenen radyoydu. Aynı hafta klarnet sanatçısı Şükrü Tunar, Müren'i plak fabrikasına götürerek "Muhabbet Kuşu" şarkısını plağa doldurttu. Bu plak, Zeki Müren’in tanınmasında büyük bir rol oynadı. Zeki Müren, bu başarılı ilk konserden ve plak çalışmasının ardından Türkiye radyolarında düzenli olarak eserler seslendirmeye başladı. On beş yılı aşkın süren radyo programlarının çoğu canlı yayın programlarıydı. Bu serüvenin ardından kendini ağırlıklı olarak sahne ve plak çalışmalarına verdi.


Cahide Sonku ile başrolde yer aldığı "Beklenen Şarkı" filmi ile perde önüne ilk kez 1954’te çıktı Müren. Müzikal niteliği taşıyan filmde on bestesi de yer almıştı ve bu film, gişe rekorları kırdı. Bu başarılı başlangıçtan sonra Müren 17 filmde daha başrol oynadı ve filmlere kendi şarkılardan isimler verdi.

Gösterişli kostümleri, özgün yorumu ile gözleri üzerine çeken Müren 1955'te çıkardığı "Manolyam" isimli eseriyle Türkiye'de ilk kez verilen Altın Plak Ödülü'nü kazandı. 

Müren, hayatı boyunca hiç evlenmedi. 1950'lerin Türkiye'sinde alışılmış kalıpları zorlayan elbiseleri ve sahne davranışı ile halkın ilgisini ve sevgisini kazandı. Daha çok feminen gözüken, ışıltılı, özgür ve özgün kıyafetler, saç modelleri ve makyajı ile sahnelerde yer aldı. O, tarzı ve duruşuyla güçlü bir ikondu.

"Bıldırcın Yağmuru" adıyla kitap ve kaset olarak yazdığı şiirleri bir araya getirdi. Ardından televizyon kültürünün artmasıyla birlikte ekranlara geçmeye başladı.

Kalp yetmezliği, yüksek tansiyon ve şeker hastalığı nedeniyle, 1970’li yılların sonuna doğru sanatsal çalışmalarında perde arkasında kalmayı tercih eden "Sanat Güneşi", 1980'de Kuşadası'nda, 1983'te de Paris'te geçirdiği kalp krizlerinin ardından, daha çok Muğla Bodrum'daki evinde yaşamaya başladı. Bodrum Kalesi'nde son konserini 1984'te verdi ve sonrasında evine kapandı.

İki yüz civarında eser bestenin, yüzlerce konserin sahibi olan sanatçı, 1991 yılında "Devlet Sanatçısı" unvanına layık görüldü.

24 Eylül 1996'da Müren, TRT İzmir Radyosu'nda canlı yayında rahatsızlanarak hayatını kaybetti, binlerce kişinin uğurladığı cenazesi Bursa Emir Sultan Mezarlığı'nda toprağa verildi.

Tüm mal varlığı vasiyeti üzerine Türk Eğitim Vakfı (TEV) ve Mehmetçik Vakfı tarafından eşit olarak paylaşılan Zeki Müren'in son yıllarını geçirdiği ev de Kültür ve Turizm Bakanlığı, TEV ve Mehmetçik Vakfı arasında imzalanan protokolle 8 Temmuz 2000'de müze olarak kullanılmaya başlandı.


Eserleri:

1970: Senede Bir Gün
1973: Pırlanta 1
1973: Pırlanta 2
1973: Pırlanta 3
1973: Pırlanta 4
1976: Güneşin Oğlu
1977: Mücevher
1978: Nazar Boncuğu
1979: Sükse
1981: Kahır Mektubu
1982: Eskimeyen Dost
1984: Hayat Öpücüğü
1985: Masal
1986: Aşk Kurbanı
1987: Helal Olsun
1988: Gözlerin Doğuyor Gecelerime
1989: Ayrıldık İşte
1989: Zirvedeki Şarkılar
1990: Dilek Çeşmesi
1991: Doruktaki Nağmeler
1992: Sorma

Hazal Kebabci