Turgut Uyar Kimdir?


Turgut Uyar, 4 Ağustos 1927 tarihinde Ankara’da Fatma Hanım ile Hayri Bey’in altı çocuğundan beşincisi olarak dünyaya gelmiştir. Babası orduda harita binbaşısı olarak görev yapmıştır. Annesi ise ev hanımıdır. Turgut Uyar, ilköğrenimini babasının görevi nedeniyle değişik şehirlerde sürdürmüş, ortaöğrenimine maddi nedenlerden dolayı yatılı askerî okulda devam etmek zorunda kalmıştır. Ortaokulun ardından Bursa Askerî Işıklar Lisesi’ne kaydolmuş, bu okuldan 1946 yılında mezun olmuştur. Yüksek öğrenimini de yine askerî memur yetiştiren Askerî Memurlar Okulu’nda (1947) tamamlamıştır. Henüz Askerî Memurlar Okulu’nda öğrenciyken Yezdan Şener ile evlenmiştir (1947). Bu evlilikten, Semiramis, Tunga ve Şeyda adlı üç çocuğu olmuştur. Memuriyet hayatı Kars ve Samsun’da tamamladığı taşra hizmetinin ardından Ankara’da devam etmiştir (1954). Personel subayı olarak sürdüğü askerî memurluk hizmetinden kendi isteğiyle ayrılmış, Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayi Ankara Şubesi’nde çalışmaya başlamıştır (1958). Buradaki görevinden de 1967 yılında emekliye ayrılmıştır. Emekliliğin ardından İstanbul’a yerleşmiş, ölümüne değin burada yaşamını sürdürmüştür. Emekliliğin ardından kendisi de bir edebiyatçı olan Tomris Uyar’la evlenmiş, bu evlilikten de Hayri Turgut isimli oğlu dünyaya gelmiştir. Şair, geçirdiği rahatsızlık sonucu elli sekiz yaşındayken hayata veda etmiştir (1985).

Turgut Uyar, 1954’ten 1960 yılına kadar süren ve etkileri günümüze kadar devam eden II.Yeni’nin en önemli temsilcilerindendir. İlk şiirlerinden sonra kaleme aldığı eserlerinde toplum ve törelerle çatışan bireylerin yenilgisini, kurtuluş çabalarını araştırmış ve şiirde konudan, hikâyeden uzaklaşarak II. Yeni’nin önde gelen savunucularından olmuştur. Simgeci söyleyişi, yoğun hayal gücü, şaşırtıcı tamlamalar kullanması onun anlama değil imgeye dayalı bir yazım türü benimseyen İkinci Yeni’nin başarılı şairleri arasında olmasını sağlamıştır. Turgut Uyar’ın da içinde bulunduğu bu akımda, I. Yeni'nin tam tersi noktadan yola çıkarak halk kültüründen uzaklaşmışlardır. Turgut Uyar, hep insanî durumların, kendi deyişiyle 'dirim'in şiirini yazmıştır. Kentli bireyi konu alan şiirin kurucusudur. Şiir macerasında bir yandan halk şiirinden ve halk hikâyelerinden etkilenmiş, öte yandan Nedim, Yahya Kemal, Tevfik Fikret, Abdülhak Hamid ve Ahmet Haşim'e özenen denemeler yapmıştır. Bu süreçte de şunu keşfetmiştir: "Bir şair, şekil ve konu bakımından daimî bir değişim içinde bulunmalıdır." Bu düşünce onu tüm şairlik yaşamı boyunca yönlendirmiştir.

Turgut Uyar, şiir yanında eleştiriye de ilgi duymuştur. “Pazar Postası”, “Forum” ve “Dost” dergilerinde eleştiri ve deneme yazıları yazmıştır. İlk şiiri "Yad", 1947 yılında Yedigün dergisinde yayınlanmış, ilk kitabı 1948 yılında Kars'ın Posof ilçesinde subayken yayınladığı "Arz-ı Hal" olmuştur. Kitaba adını veren "Arz-ı Hal" şiiri ise kitap yayınlanmadan kısa bir süre önce Kaynak dergisinin açtığı yarışmada ikincilik kazanmıştır. Turgut Uyar böylece edebiyat çevrelerinde tanınmaya başlamıştır. Ardından ikinci kitabı Türkiyem gelmiştir. Turgut Uyar şiir yazmaya çok küçük yaşlarda başlamasının ve müzik dolu bir evde büyümesinin etkilerini sanatına yansıtmıştır. Yazdığı şiirlerde Nazım Hikmet, Cahit Külebi, Yahya Kemal, Tevfik Fikret ve Hayyam gibi isimlerin etkisiyle birlikte, her zaman kendine özgü bir tarzı olmuştur.

Şiir:

Arz-ı Hal (1949)
Türkiyem (1952-1963)
Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959)
Tütünler Islak (1962)
Her Pazartesi (1968)
Divan (1970)
Toplandılar (1974)
Toplu Şiirler (1981, ilk dört kitaptaki şiirleri)
Kayayı Delen İncir (1982)
Dün Yok mu (1984)
Büyük Saat (Son yazdıklarıyla birlikte bütün şiirleri 1984)

İnceleme:

Bir Şiirden (1984)
Ödülleri:
1963 Yeditepe Şiir Armağanı Tütünler Islak ile
1975 Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü Lucretius'tan Evrenin Yapısı çevirisi ile (Tomris Uyar'la birlikte)
1981 Behçet Necatigil Şiir Ödülü Kayayı Delen İncir ile
1984 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü Büyük Saat ile
2010 · KAFKAOKUR