Sinema Hakkında 10 Belgesel

çizim: tayfun yağcı

Filmler, oyuncular, sinema tarihi veya yönetmenler üzerine yapılan belgeseller sinefillerin iştahını her zaman kabartmıştır. Filmlerin nasıl çekildiği, oyuncuların o rolü nasıl canlandırdığı, filmlerin görünenin ötesinde neler anlatmaya çalıştığı gibi sorular hangi sinefilin ilgisini çekmez ki?

Bu 10 belgesellik listeyi de sinema ile ilgili her soruya en azından bir cevap bulabileceğimiz şekilde düzenledik. Şimdiden iyi seyirler dileriz.

Hitchcock / Truffaut (2015): Yönetmenliğini Kent Jones'un üstlendiği iki usta yönetmen Alfred Hitchcock ve Francois Truffaut'nun buluşmasını konu edinen bu belgesel aynı isimli kitaptan uyarlandı. Truffaut'nun Hitchcock'la 3 gün boyunca yaptığı söyleşiden oluşan belgeselde David Fincher, Paul Schrader, Martin Scorsese gibi pek çok yönetmen de belgesele konuk oluyor.

Belgesel boyunca bu iki usta yönetmenin sinemaya nasıl baktıklarını, sinemanın onlar için ne ifade ettiğini görüyor, konuk yönetmelerle birlikte özellikle Hitchcock'un bugünün yaşayan efsanelerini nasıl etkilediğine şahit oluyoruz. Hitchcock / Truffaut gerçek bir sinefil belgeseli. Sinemayı seven her insanın mutlaka izlemesi gereken bir belgesel.

Lost in La Mancha (2002): Twelve Monkeys (1995), Brazil (1985), Tideland (2005) gibi kült filmlerin yönetmeni Terry Gilliam'ın rüya projesi Don Kişot'u nasıl çekemediğini anlatan eğlenceli bir belgesel. Sağlık sorunları, hava muhalefeti, yanlış yerde yapılan çekimler, yapımcıların müdahaleleri, sigorta şirketleri gibi türlü problemler sonucunda 5 milyon dolara mal olmuş bir proje.

Belgeselin yönetmenleri Keith Fulton ve Louis Pepe'in film setine making of çekmeye gitmişler. Fakat filmin faciaya dönüşmesiyle birlikte eldeki görüntülerle, Terry Gilliam'ın da onayı alınarak ortaya bu belgeseli çıkartmışlar.

Terry Gilliam'ın 2018'de The Man Who Killed Don Quixote adıyla bu filmi tamamlayıp vizyona soktuğunu da hatırlatalım. İki yapımı üst üste izlemek oldukça eğlenceli olabilir.

James Cameron's Story of Science Fiction (2018):
Sadece bilim kurgu filmlerinin değil; edebiyatın, bilimin, felsefenin de konuşulduğu altı bölümlük bir mini belgesel. Ridlet Scott, Steven Spilberg, George Lucas, Christopher Nolan, Jonathan Nolan, Keanu Reeves, Paul Verhoeven, Luc Besson ve belgesel boyunca iki kelimeyi yan yana getiremeyen Arnold Schwarzenegger; robotlar, Isaac Asimov, paralel evrenler, kara delikler, bilimin sanata etkisi gibi konuları eğlenceli bir şekilde tartışıyorlar (Arnold hariç).

Her bölüm farklı bir konunun ele alındığı belgeselde Star Wars, Alien, War of Worlds, District 9 gibi kült filmler hakkında enteresan bilgiler öğrenmek mümkün.

Side by Side (2012): Yönetmenliğini Christopher Kenneally'nin üstlendiği bu belgesel daha çok sinemanın teknik kısmıyla ilgilenenlere ya da ilgilenmeye çalışanlara belki de izledikten sonra ilgisinin olduğunu fark edebileceklere hitap ediyor demek sanırım yanlış olmaz.

Filmli kameralardan dijitale geçişin sektörü nasıl etkilediğini anlatan bu belgesel, dijital döneme geçerken ortaya çıkan sıkıntılardan ve türlü tartışmalardan bahsederken David Lynch, Danny Boyle, David Fincher, Lars von Trier, Christopher Nolan -ve her belgeselde 1-2 dakika da olsa konuşan- Martin Scorsese gibi isimlerin de fikirlerini almayı ihmal etmiyor.

Listen to Me Marlon (2015): Şimdiye kadar yayınlanmış ses kayıtlarından yola çıkılarak kurgulanmış belgeselde; Marlon Brando'nun kendisini ve hayatı sorgulamasını, oyunculuk üzerine düşüncelerini, çılgınlıklarını, pişmanlıklarını izlediğimiz bu belgeselde bize usta oyuncunun dijital ortamda hazırlanmış yüzü de eşlik ediyor. Marlon Brando'nun hayatını 1 saat 43 dakika boyunca şiirsel bir dille bize aktaran yönetmen Stevan Riley bildiğimiz biyografi belgesellerinden oldukça farklı bir iş ortaya koyuyor.

78 / 52 (2017):
Alfred Hitchcock'un ünlü Psycho filminde yer alan duş sahnesini konu alan bu belgesel Sundance'da gösterilmiş ve eleştirmenler tarafından oldukça beğenilmişti. Duş sahnesinin sinema tarihinde nasıl bir kırılma gerçekleştirdiğini yönetmenlerin, eleştirmenlerin, sanat tarihçilerinin ağzından dinliyoruz. Sahnedeki her kesme üzerine dakikalarca konuşuluyor. Her shot üzerinden birçok bilgi verilirken duş sahnesinin sinemadaki şiddeti nasıl arttırdığını, günümüz yönetmenlerini nasıl etkilediğini öğreniyor o dönem Hollywood sinemasının nasıl bir sansürle boğuştuğuna da şahit oluyoruz.

Tek bir sahne üzerine çekilen bu 90 dakikalık belgesel, filmlerdeki tek bir karenin dahi nasıl bir öneme sahip olduğunu görmek isteyen seyirciler için âdeta biçilmiş kaftan.

Room 237 (2012):
Shining (1980), gösterime girdiği dönemden bugüne hâlâ seyirciyi şaşırtmayı başarabiliyor. Çözümlemesi oldukça zor olan bu filmi bir pop ikonu hâline dönüştüren sebep ne peki? Shining basit bir korku filmi mi? Yoksa alt metni hâlâ tam olarak çözülememiş bir bulmaca, bir gizem mi?

İşte bu soruların peşinden giden bir grup fanatik, filmi farklı meslek gruplarından insanlarla çözümlemeye çalışıyor. Filmin Amerika'nın soykırım tarihiyle bağlantılarının deşifre edildiği kısım ilgiye değer. Apollo 11 göndermeleri, Kubrick ve Amerika'nın aya insan göndermesi ile ilgili bölümler ise oldukça şaşırtıcı ve inanması güç okumalar.

Shining'in basit bir korku filmi olmadığı aşikâr. Peki daha fazlası mıdır? Bunun kararını Room 37'ı izleyip siz karar verin. Ayrıca Room 37'ın Cannes, Sundance, Toronto, Locarno gibi önemli festivallerde boy gösterdiğini de son olarak ekleyelim.

The Story of Film an Odyssey (2011):
Mark Cousins'in aynı adlı kitabından filme alınan 15 bölümlük ve toplamda 15 saat süren bu belgesel dünya sinema tarihini gözler önüne seriyor. Sessiz sinemanın ilk günlerinden Hollywood'un doğuşuna, Avrupa sinemasına ve Japonya, Hindistan gibi ülkelerin sinemasına uzanırken Bernardo Bertolucci, Aleksandr Sokurov, Martin Scorsese, Lars Von Trier gibi usta yönetmenler ve oyuncularla söyleşilere de yer veriyor.

Dünya sinemasının önemli filmlerine yer verilirken bu filmlerin yönetmenlerinin hayatı da yakından inceleniyor. Sinema tarihini ele alış bakımından oldukça kapsayıcı olan bu belgeselde Nuri Bilge Ceylan'a ve İklimler filmine de geniş yer veriliyor. Sinema tarihini bir türlü kronolojik bir sıraya koyamayan, ve sinema tarihine hâkim olmak isteyen sinemaseverlere duyurulur.

The Pervert’s Guide to Cinema (2006): Slavoj Zizek’in sinema tarihine damgasını vurmuş çeşitli filmleri yorumladığı oldukça kafa açıcı bir belgesel.

Örneğin Zizek; Marx Biraderleri, id, ego ve superego temsilcileri sayıyor. Psycho (1960), filminde yer alan oteli de aynı şekilde ayırıyor.

Toronto gibi birçok önemli festivalde gösterilmiş bu belgeseli özellikle Zizek severler kaçırmasın.

Kapalı Gişe: Türkiye’de Tekelleşen Film Dağıtımı (2017):
Son günlerde sık sık şahit olduğumuz “mısır muhabbetinin” tam olarak ne olduğunu merak ediyorsanız sizi şöyle alalım.

Kapalı Gişe, Türkiye’de giderek adaletsiz ve tek tip vizyon oluşumunu gözler önüne seren 40 dakikalık bir Kaan Müjdeci belgeseli. Başlangıç seviyesinde olan bu belgeseli konuya ilgisi olan sinefiller listelerine alabilir. Türkiye’deki dağıtım krizini animasyonlar ve Onur Ünlü gibi pek çok bağımsız yönetmenin de katkısı ile derdini anlatmaya çalışan bu belgesele özellikle son dönemdeki olayları daha iyi anlamak için göz atmakta oldukça fayda var.

Doğukan Adıgüzel
KAFKAOKUR Dergisi, Nisan 2019
2010 · KAFKAOKUR