Ressamlar Arasında Bir Sözsüz Şair: Marc Chagall


"Adım Marc, iç dünyamda çok duygusal biriyim ve cüzdanım boş. Fakat herkes benim yetenekli olduğumu söylüyor" der Marc Chagall, 21 yaşında eğitim için gittiği Leon Bakst'in evinde kendisini ağırlayan hizmetçiye. Daha sonraları da, mesela Palais Garnier'in tavanına hiçbir ücret almadan 14 farklı opera sahnesinin illüstrasyonunu çizerken olduğu gibi, hayatı boyunca uğraştığı tüm sanat dallarında ne kadar samimi olduğunu göstermiştir bizlere. 9 kardeşin en büyüğü olan Chagall, 1887'de bugün Beyaz Rusya'da bulunan Vitebsk şehrinin yakınlarındaki Liozna'da doğmuştur. Birinci Dünya savaşı sırasında Fransa'ya giden ressam, İkinci Dünya Savaşı sırasında bir süreliğine Amerika'da yaşamış ve bu süreç içerisinde resim dışında sahne dekorları, vitray ve gravür gibi birçok sanat dalında sanat eserleri vermiştir. Bakst'in anlatılarına göre her söyleneni pür dikkatle dinleyen Chagall, kendi köşesine çekilip fırçası ve tuvali ile baş başa kaldığında tamamen farklı işler üretirmiş. Bu özelliğiyle Bakst'ın da gözde öğrencisi olan ressam; izlenimcilik, fovizm ve kübizm gibi birçok sanat akımını birleştirerek, aynı zamanda birçok platformda kendini gösteren sürrealizme de öncülük etmiştir. İşte tam da burada başlıyor 'sözsüz şair' Chagall'ın edebiyatla olan ilgisi. Kendisi Rusça ve İbranice şiirler yazmış olsa da, bugünün dünyası onu bu yönüyle çok az tanır. Fakat 19. yüzyılın materyalist bakış açısına sahip Fransız sanat camiasında, Rusya’dan getirdiği renkleri ve engel tanımayan duygusal anlatımlarıyla Chagall’ın sanat eserlerinin ilk farkına varanlar da şairler olmuştur. Ünlü şair Guillaume Apollinaire tarafından "sürrealist" olarak nitelenen Chagall, bunu reddetmiş ve "içimizdeki tüm dünya, gerçekliktir" şeklinde cevap vermiştir. Aslında savunduğu bu görüşüyle Yann Martel ve Gabriel García Márquez gibi yazarların, aynı zamanda Vladimir Kush gibi modern ressamların da dâhil olduğu “büyülü gerçekçilik” akımına daha yakındır Chagall. Bu akıma ait eserlerde hiçbir şey gerçek dışı kabul edilmez. Odanıza bir melek girebilir, radyonuzdan tüm dünyayı dinleyebilirsiniz fakat bunları hiçbir zaman yadırgamazsınız. Chagall da okullardaki yaratıcılığı öldüren disiplinleri reddetmiş ve o bilindik, katı perspektifin olmadığı, canlı, çocuksu kompozisyonları ve renk kullanımları ile yarattığı rüya gibi atmosferler sayesinde kendisinden sonra gelen birçok sanatçıya ilham kaynağı olmuştur.

Nitekim Turgut Uyar, Cemal Süreya, Sezai Karakoç ve Edip Cansever gibi şairlerin dâhil olduğu İkinci Yeni şiir akımı da Chagall, Klee ve Picasso gibi ressamlardan oldukça etkilenmiştir. Özellikle Chagall’ın imgeleri kullanımı, perspektifi reddetmesi ve kendine özgü ve soyut kompozisyonları, İkinci Yeni şairlerinin alışılageldik dil kurallarını yapı söküme uğratması ve anlatılarının soyutlaşması ile birbirine koşut özelliklerdir. Bu etkilenim öylesine baskın olmuştur ki Edip Cansever, Sonrası Kalır kitabında Chagall’ın perspektif kullanımını ve yarattığı o hülyalı atmosferi yine “Chagall” ismini verdiği şiirinde adeta özetler:

Bir testi bir tabak
Şinana Chagall
Üstünde balık içinde balık
Şinana Chagall
Altında yanında tatlı kuruluk
Şinana Chagall
Şu kasap dediğin ne kötü mahlûk
Şinana Chagall
Bir bitki yürümüş gitmiş
Şinana Chagall
Atlardan uzunca böcekten küçük
Şinana Chagall
Burası ne dünyada bir yer
Şinana Chagall

Chagall’ın tablolarında görünen çoğu imge, çocukluğuna dair anılarıdır. Bir Yahudi köyünde ve Kabala öğretileri ile bütünleşmiş bir kültür içinde geçen çocukluğunu, neredeyse her resminde sanatçının o canlı renklerinde ve çocuksu bir şekilde karikatürize ettiği figürlerinde görebiliriz. II. Dünya Savaşı sırasında körüklenen, Chagall’ın anılarına adeta bir silgi görevi görmüş antisemitizm nedeniyle Chagall tüm anılarını tuvalde yarattığı dünyada korumak istemiştir. Örneğin, Cansever’in bahsettiği ve Chagall’ın birçok tablosunda kullandığı balıklar babasının eski mesleğini, “The Butcher” tablosundaki kasap ise büyükbabasını temsil etmektedir. Chagall, “Yeşil Kemancı” adlı tablosunda ise kemancı olan amcasını resmetmiştir ve aynı zamanda Yahudi geleneklerine göre müziğin önemini vurgulamıştır. Aşkenaz Yahudilerinin etkinliklerde çaldığı ve topluluk için birleştirici özelliği olan, hüznü ve neşeyi aynı anda barındıran müzik türüne “klezmer” denir ve mutlaka bir keman ve klarnet içermek zorundadır. Kemancının yüzünün yeşil renkte olması ise yine Chagall’ın renkleri alışılmışın dışında kullanarak duygularını ifade etme biçiminden kaynaklanmaktadır. Yidiş dilinde “yeşil” (grin) aynı zamanda “naif, saf” anlamlarına gelmektedir ve dolayısıyla resimdeki kullanımı alegoriktir. Kompozisyonda kullanılan perspektif, gerçeklikten tamamen uzaktır. Yine arka planda Chagall’ın sık sık çizdiği uçan insan figürü mevcuttur, evlerin köşesinde tuvaletini yapan küçük çocuk figürü ise sık kullanılan detaylar arasındadır. Chagall bu figürü, köyünde tuvaletlerin evden ayrı bir yerde olması veyahut hiç olmaması nedeniyle yerleştirir.

İkinci Yeni şairlerinden Cemal Süreya’yı da çok etkileyen Chagall’ın göz figürleri şairin çalışmalarında sık sık görülür. Özellikle Güz Bitiği kitabında çocukluk anılarından dem vurduğu “11 Beyit” şiirinde Chagall’ın “Ben ve Köy” tablosuna referans vermiştir. Şiir, “mutsuzluğumu yeterince hak etmek için / geri döndüm kilometrelerce yürüdüm” sözleriyle başlar. Artık her şeyi kabullenmiştir şair ve değiştiremeyeceğinin bilincine varmıştır. Evrenin ona dayattığı fiziksel bariyerleri aşamayacağını bildiğinden, şiirini “sihirli fasulye sırığı” gibi kullanır. Şiirde üvey annesinden “kuyuya sarkıtan kadın / saçından kavrayıp kız kardeşimi” sözleriyle dem vurur. Çocukluktaki saflığını “gökyüzünden başka şey görmemiş / o göller” imgeleriyle idealize eder. Her ne kadar kırgın olsa da, yine de bir özlem içindedir. Bu durum Chagall için de geçerlidir. Her ne kadar gülen suratlar, çocuksu bir bakış açısıyla karikatürize edilmiş figürler göze çarpsa da, tablodaki renklerin tonları bir ciddiyet ve hüzne işaret eder. “Ben ve Köy” tablosunda da göze çarpan haç işaretlerini ressam, ne Hıristiyanlığa dönmeyi düşündüğü için çizmiştir, ne de duyduğu nefretten dolayı kullanmıştır. İsa’nın çektiği acıları ve işkenceleri, Yahudilerin çektiklerine benzettiğinden dolayı bu figürler bolca kullanılmıştır. Dolayısıyla, insanlardan empati kurmalarını istemektedir bir yerde. Fakat sonuçta Süreya’nın da dediği gibi: “sığınacak yer kalmadı / Chagall'daki eşeğin gözünden başka.” Sonuç olarak, Chagall’ın Vitebsk’le ve Süreya’nın Erzincan’la olan ilişkisi Roth’un Newark’la ya da Joyce’un Dublin’le olan ilişkisinden çok da uzak değildir. Hem ressamın hem de şairin tek sığınağı sanatıdır en nihayetinde.

Kafka Okur Dergi, Sayı 3, 2015
Efkan Oğuz
Ad

Behçet Necatigil Cafeka Cansu Cindoruk Cemal Süreya Cemil Meriç Çekiliş Çizim Dalgalar Dava Deniz Feneri Dergi Dergi Hür Tefekkürün Kalesi Didem Esen Dilan Bozyel Dönüşüm Duyuru Ece Ayhan Edebiyat Edward Burne Efkan Oğuz Eleştiri Esra Pulak Ezgi Ayvalı Felsefe Feyza Altun Fotoğraf Franz Kafka Frida Kahlo Fuar Gece Genel Gökhan Coşkun Gregor Samsa Hasan Ali Toptaş Hieronymous Bosch Hilal Kosovalı İkinci Yeni İlan İlhan Berk İllüstrasyon İnceleme İstanbul Janusz Glowacki Jean-Paul Sartre Jones Kadın Kadın Olmak Kafka Okur Kara Kazım Koyuncu Kendine ait Bir Oda Kitap Konuk Yazar Kübra M. Büyükkıyıcı Küçük Prens Kürk Mantolu Madonna Lehçe Leyla Kanber Marc Chagall Marcel Duchamp Mektup Merve Özdolap Mrs. Dalloway Ne Demiş Kafka? Oğuz Atay Orlando Ödül Öykü Özgecan Aslan Pablo Neruda Panait Istrati Po Polsku Poster Röportaj Sabahattin Ali Salvador Dalí Sanat Sayı 1 Sayı 10 Sayı 2 Sayı 3 Sayı 4 Sayı 5 Sayı 6 Selcan Aydın Simone de Beauvoir Simyacı Soma Songül Çolak Sylvia Plath Şiir Tezer Özlü The Metamorphosis Turgut Uyar Tutunamayanlar Tülay Palaz Varoluşçuluk Video Yaşamın Ucuna Yolculuk Yazar
false
ltr
item
KAFKAOKUR: Ressamlar Arasında Bir Sözsüz Şair: Marc Chagall
Ressamlar Arasında Bir Sözsüz Şair: Marc Chagall
Ressamlar Arasında Bir Sözsüz Şair: Marc Chagall, Efkan Oğuz
http://2.bp.blogspot.com/-RcBvjj_pGFg/Vl0dof3KtFI/AAAAAAAAC6U/NXGJD862fUo/s1600/kafkaokur_marc_chagall.png
http://2.bp.blogspot.com/-RcBvjj_pGFg/Vl0dof3KtFI/AAAAAAAAC6U/NXGJD862fUo/s72-c/kafkaokur_marc_chagall.png
KAFKAOKUR
http://www.kafkaokur.com/2015/12/ressamlar-arasnda-bir-sozsuz-sair-marc.html
http://www.kafkaokur.com/
http://www.kafkaokur.com/
http://www.kafkaokur.com/2015/12/ressamlar-arasnda-bir-sozsuz-sair-marc.html
true
1079892415892661503
UTF-8
Bulunamadı Tümü Devamı Cevap Cevap yok Sil Yazar Anasayfa Sayfalar Gönderiler Tümü Önerilen Etiket Arşiv Ara Tüm gönderiler İsteğiniz yerine getirilemedi Geri dön Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS CONTENT IS PREMIUM Please share to unlock Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy